

سندرم تونل کارپال مچ دست یک بیماری شایع است که باعث درد، بیحسی و سوزنسوزنشدن دست و بازو میشود. این سندروم زمانی رخ میدهد که یکی از اعصاب اصلی دست یعنی عصب مدیان در تونل کارپال، فشرده میشود. تونل کارپال فضایی در مچ دست است که تاندون و عصب مدیان را در خود نگه میدارد.
در مراحل اولیه بیماری میتوان علائم را با اقدامات سادهای مانند پوشیدن آتل یا اجتناب از برخی فعالیتها برطرف کرد. بنابراین مهم است که تشخیص و درمان هرچه زودتر انجام شود. اگر فشار بر عصب مدیان ادامه یابد، میتواند منجر به آسیب عصبی دائمی شود. برای جلوگیری از این اتفاق ممکن است جراحی برای برخی از بیماران توصیه شود. آناتومی مچ دست، برخی بیماریها و احتمالاً حرکت مکرر دست در ایجاد سندرم تونل کارپال نقش دارند. اما درمان مناسب معمولاً میتواند علائم را از بین ببرد و عملکرد مچ و دست را بازیابی کند. در این مقاله از سایت مرکز فیزیوتراپی یزد دربارهی این سندرم صحبت میکنیم.

تونل کارپال یک گذرگاه باریک در مچ دست است که حدود یک اینچ عرض دارد. کف و کنارههای تونل از استخوانهای کوچکی به نام استخوانهای مچ تشکیل شدهاست. سقف تونل یک باند قوی از بافت همبند است که رباط عرضی کارپ نامیده میشود. از آنجا که مرزهای تونل بسیار سفت و سخت هستند، تونل کارپال ظرفیت کمی برای کشش یا افزایش اندازه دارد.
عصب مدیان یکی از اعصاب اصلی دست است. منشأ آن گروهی از ریشههای عصبی در گردن است. این ریشهها در کنار هم قرار میگیرند و یک عصب واحد را در بازو تشکیل میدهند. عصب مدیان از بازو و ساعد پایین میآید، از تونل کارپ در مچ عبور کرده و به داخل دست میرود. عصب در انگشت شست، اشاره، وسط و انگشت حلقه احساس ایجاد میکند. همچنین ماهیچههای اطراف قاعده انگشت شست را نیز کنترل میکند. ۹ تاندون که انگشتان و شست را خم میکنند نیز از طریق تونل کارپ عبور میکنند. به این تاندونها، تاندون خم کننده گفته میشود.
سندرم تونل کارپال در اثر فشار بر عصب مدیان هنگام عبور از تونل کارپ ایجاد میشود. این سندرم زمانی ایجاد میشود که تونل تنگ میشود یا وقتی که بافتهای اطراف تاندونهای خمکننده متورم میشوند و بر عصب مدیان فشار وارد میکنند، این بافتها سینوویوم نامیده میشوند. به طور معمول سینوویوم تاندونها را روان میکند و حرکت انگشتان شما را آسان میکند.
وقتی سینوویوم متورم میشود، فضایی در تونل کارپال اشغال میکند و با گذشت زمان عصب را متراکم میکند. این فشار غیر طبیعی روی عصب میتواند منجر به درد، بی حسی، سوزن سوزن شدن و ضعف در دست شود.
در بیشتر موارد سندرم تونل کارپ توسط ترکیبی از عوامل ایجاد میشود. مطالعات نشان میدهد که زنان و افراد مسن بیشتر به این بیماری مبتلا میشوند. سایر عواملی که خطر ابتلا به سندرم تونل کارپال را افزایش میدهند، عبارتند از:
وراثت یک عامل مهم است. تونل کارپ ممکن است در برخی افراد کوچکتر باشد یا تفاوتهای آناتومیکی وجود داشته باشد که میزان فضای عصب را تغییر میدهد. این ویژگیها میتوانند از نسلی به نسل دیگر منتقل شوند.
تکرار حرکات یا فعالیتهای مشابه دست و مچ در مدت زمان طولانی ممکن است باعث تشدید تورم تاندونهای مچ دست شود و بدین ترتیب فشار بیشتری بر عصب اعمال میشود.
انجام فعالیتهایی که شامل خمشدن شدید یا کشیدن دست و مچ به مدت طولانی است، میتواند فشار بر عصب را افزایش دهد.
تغییرات هورمونی در دوران بارداری میتواند باعث تورم شود.
دیابت، آرتریت روماتوئید و عدم تعادل غده تیروئید شرایطی هستند که با سندرم تونل کارپال همراه هستند.
در بیشتر موارد علائم سندرم تونل کارپال بهتدریج و بدون آسیب خاصی شروع میشود. بسیاری از بیماران متوجه میشوند که علائم آنها در ابتدا بهصورت مقطعی بروز مییابند. سپس با پیشرفت بیماری ممکن است علائم بیشتر و در مدت زمان طولانیتری ادامه داشتهباشد.
بروز علائم در شبها بسیار شایع است و ممکن است آنقدر شدید باشد که شما را از خواب بیدار کند. این اتفاق احتمالا به این دلیل است که بسیاری از افراد با مچ خم میخوابند. صبح احتمالا با بیحسی و سوزن سوزن شدن دستان خود از خواب بیدار میشوید و این علائم گاهی تا شانه شما ادامه مییابد. ممکن است در طول روز، در حالی که چیزی را با مچ خم نگه داشته٬اید، مانند زمانی که رانندگی میکنید یا کتاب میخوانید، علائم افزایش یابند. بسیاری از بیماران متوجه میشوند که در اوایل بیماری حرکت یا تکاندادن دست به تسکین علائم آنها کمک میکند.
با بدتر شدن سندرم تونل کارپال، ممکن است قدرت چنگزدن کمتری داشتهباشید، زیرا ماهیچههای دست شما کوچک میشوند. همچنین درد و گرفتگی عضلات نیز بیشتر میشود. بهطورکلی میتوان گفت علائم سندرم تونل کارپال شامل موارد زیر است:
عوامل متعددی با سندرم تونل کارپال ارتباط دارند. اگرچه ممکن است مستقیماً باعث ایجاد سندرم نشوند، اما ممکن است خطر تحریک یا آسیب به عصب مدیان را افزایش دهند. برخی عوامل که در ادامه بررسی میکنیم میتوانند احتمال ابتلا به سندرم تونل کارپال را بیشتر کنند.
شکستگی، دررفتگی مچ دست یا آرتروز که باعث تغییر شکل استخوانهای کوچک مچ میشود، میتواند فضای داخل تونل کارپال را تغییر داده و بر عصب مدیان فشار وارد کند.
سندرم تونل کارپال بهطورکلی در زنان شایعتر است. این اتفاق ممکن است به این دلیل باشد که ناحیه تونل کارپ در زنان نسبتاً کمتر از مردان است.
برخی بیماریهای مزمن مانند دیابت خطر آسیب عصبی از جمله آسیب به عصب مدیان را افزایش میدهند.
آرتریت روماتوئید و سایر شرایطی که باعث بروز التهاب میشوند، روی دیواره اطراف تاندونهای مچ دست تاثیر گذاشته و بر عصب مدیان فشار وارد میکند.
برخی از مطالعات ارتباطی بین سندرم تونل کارپال و استفاده از دارویی که برای درمان سرطان سینه استفاده میشود، نشان دادهاست.
چاقی یک عامل خطر برای بروز سندرم تونل کارپال محسوب میشود، زیرا باعث کاهش فضای تونل کارپ میشود.
احتباس مایعات ممکن است فشار داخل تونل کارپ را افزایش دهد و عصب مدیان را تحریک کند. این مورد در دوران بارداری و یائسگی شایع است. سندرم تونل مچ مرتبط با بارداری به طور کلی پس از بارداری به خودی خود بهبود مییابد.
کار با ابزارهای ارتعاشی یا خط مونتاژ که نیاز به خم شدن طولانی مدت یا مکرر مچ دارد، ممکن است فشار مضر بر عصب میانی ایجاد کنند یا آسیب عصبی موجود را بدتر کند، به ویژه اگر کار در محیط سرد انجام شود.
شرایط خاصی مانند یائسگی، اختلالات تیروئید، نارسایی کلیه و ورم لنفاوی ممکن است شانس ابتلا به سندرم تونل کارپال را افزایش دهند.

پس از بروز علائم شما باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک ابتدا درباره علائمی که تجربه کردهاید، صحبت میکند. سپس در مورد سلامت عمومی و سابقه پزشکیتان سوالاتی میپرسد. در مرحله بعد پزشک معاینهی فیزیکی را انجام میدهد و دست و مچ را با دقت بررسی میکند و از شما میخواهد تعدادی حرکت فیزیکی را انجام میدهد. برخی از این حرکات شامل موارد زیر است:
پزشک برای تشخیص دقیقتر آزمایشاتی را تجویز میکند. این آزمایشات به پزشک کمک میکند تا میزان عملکرد اعصاب مدیان را اندازهگیری کرده و تعیین کند که آیا فشار زیادی روی عصب وجود دارد یا خیر. همچنین در صورت ابتلا به بیماریهای دیگری که باعث بروز علائم میشوند، این آزمایشات میتوانند به تشخیص بهتر کمک کنند. این آزمایشها شامل موارد زیر میشود:
در صورتی که علائم و نشانههای سندرم تونل کارپال فعالیتهای عادی و الگوی خواب شما را مختل کرده است، به پزشک ارتوپد مراجعه کنید. اگر نسبت به درمان این وضعیت بیتوجه باشید ممکن است به آسیب دائمی عصب و ماهیچه منجر شود.
برای اکثر افراد سندروم تونل کارپال به مرور زمان و بدون هیچ گونه درمانی بدتر میشود. به همین دلیل معاینه و تشخیص زودهنگام توسط پزشک بسیار مهم است. در مراحل اولیه، ممکن است بتوان با روشهای غیرجراحی پیشرفت بیماری را کند یا متوقف کرد. درمان این سندرم به دو روش غیرجراحی و جراحی انجام میشود. در ادامه هرروش را بهطور مفصل بررسی میکنیم.
در صورت تشخیص و درمان بهموقع سندرم تونل کارپال، علائم اغلب بدون جراحی برطرف میشود. اگر پزشک تشخیص قطعی ندهد یا علائم شما خفیف باشند، پزشک ابتدا درمان غیرجراحی را توصیه میکند. این روش شامل موارد زیر میشود:
اگر درمان غیرجراحی علائم شما را تسکین ندهد، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند. تصمیمگیری در مورد عمل جراحی بر اساس شدت علائم، میزان درد و بیحسی دست انجام میشود. در مواردی که سندرم طولانیمدت با علائم بیحسی مداوم و از بینرفتن عضلات شست وجود دارد، برای جلوگیری از آسیبهای جبرانناپذیر جراحی توصیه میشود.
اگرچه با هر نوع جراحی بروز عوارض امکانپذیر است، پزشک اقدامات لازم را برای به حداقل رساندن خطرات را انجام میدهد. شایعترین عوارض جراحی رهاسازی تونل کارپال شامل موارد زیر است:
اگر دچار سندرم تونل کارپال هستید و آن را درمان نکنید، علائم میتوانند مدت طولانی ادامه داشته و حتی بدتر شوند. همچنین ممکن است به شکل مقطعی علائم قطع شوند، سپس مجددا بروز یابند. اگر این سندرم در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود، درمان آسانتری دارد، درغیر این صورت آسیب دائمی به ماهیچهها و عصبها وارد میشود.
برای پیشگیری از سندرم تونل کارپال میتوانید با رعایت چند مورد فشار وارد بر دستها و مچ خود را به حداقل برسانید برای پیشگیری از این سندرم موارد زیر را رعایت کنید:
در پایان این مقاله چند تمرین ورزشی را که به بهبود سندرم تونل کارپال کمک میکنند، معرفی میکنیم:

یک دست را صاف جلوی بدن بگیرید و مچ را به سمت بالا بکشید. حالا با دست دیگر کف دست را به عقب بکشید تا کشش را در جلوی ساعد حس کنید. دست خود را ۱۵ ثانیه در حالت کشش نگه داشته و به حالت اول برگردید. این حرکت را برای هر دست پنج بار تکرار کنید.

یک دست را صاف جلوی بگیرید و مچ را به سمت پایین بشکنید. حالا با دست دیگر پشت دست را به سمت خود بکشید تا کشش را پشت ساعد احساس کنید. دست خود را ۱۵ ثانیه در حالت کشش نگه دارید و به حالت اول برگردید. این حرکت را برای هر دست پنج بار تکرار کنید.
مچ دست را باز کنید و انگشتات خود را بکشید. درحالی که انگشت شست را رو به بالا نگه داشته اید، انگشتهای دیگر را از بالا جمع کرده و محکم مشت کنید. سه ثانیه در این حالت بمانید و به حالت اول برگردید. این حرکت را هر روز در سه ست ۱۰ تایی برای هر دست انجام دهید.

یک توپ نرم یا پارچه گلوله شده را در کف دست بگیرید. توپ را برای پنج ثانیه فشار دهید و رها کنید. این حرکت را برای هر دست در سه ست ۱۰ تایی انجام دهید.

یک وزنه یا بطری کوچک را با دست بگیرید. طوری که کف دست به سمت زمین باشد. به آرامی با خم کردن مچ، وزنه را بالا و پایین ببرید. این حرکت را برای هر دست در سه ست ۱۰ تایی انجام دهید.
جمع بندی
سندرم تونل کارپال یک بیماری شایع است و افراد زیادی به خصوص بانوان به آن مبتلا میشوند. در این مقاله تلاش کردیم پاسخ کاملی راجع به سوال تونل کارپال چیست، ارائه دهیم. در صورت ابتلا به سندرم تونل کارپال هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید تا با استفاده از روشهای غیرجراحی بتوانید این وضعیت را درمان کنید. با پیشرفت بیماری ممکن است به آسیب عصبی دائمی مبتلا شوید.
منبع: